يکشنبه، 21 فروردين 1390
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما

محمد شمس تبریزی

محمد شمس تبریزی
(وف 672/643)، عارف و صوفى. ملقب به شمس‏الدین، سلطان الاولیاء الواصلین، تاج المحبوبین، قطب العارفین، فخرالموحدین، آیه تفضیل الاخرین على الاولین حجةاللَّه على المومنین، وارث عراق بود در اصطلاح عرفا و اهل طریقت به شمس‏الحق موصوف است. وى از پیشوایان بزرگ تصوف در عصر خود در آذربایجان و آسیاى صغیر و از خلفاى ركن‏الدین سجاسى و پیرو طریقه‏ى ضیاءالدین ابونجیب سهروردى بوده است. برخى وى را مرید شیخ ابوبكر سلمه باف تبریزى و بعضى مرید باباكمال خجندى مى‏دانند. وى در بغداد با اوحدالدین كرمانى و فخرالدین عراقى دیدار كرد. محمد بلخى در تمامى فنون طریقت مرید و تربیت شده‏ى شمس تبریزى است وى در سال 642 ق ضمن سفرهاى طولانى خود به قونیه رسید و مولوى را ملاقات كرد دیدار شمس، مولوى را به یكباره دگرگون كرد و از آن پس مولوى پشت پا به مقامات دنیوى زد و دست ارادت از دامان ارشاد شمس برنداشت. مولانا او را با القاب خسرو اعظم، خداوندان اسرار، سلطان سلطانان جان، نور مطلق، جان جان جان، شمع نه فلك، بحر رحمت، مفخر آفاق، خورشید مطلق، روح مصور و بخت مكرر خوانده است. گاهى او را آتش نهفته در شراب، غریو پیچیده در فریاد، اصل وجود و ایجاد مى‏شمارد. خود شمس شاعر نبوده و «دیوانى هم كه به نام وى مشهور و در ایران چاپ شده از مولوى است كه محض ایفاى وظیفه‏ى ارادت و ابقاى نام نیك پیر و مرشد خود و اظهار قدردانى از حق ارشاد او یك قسمت از اشعار خود را به نام وى منتشر ساخته است. وى در قونیه وفات یافت، یا به دست علاءالدین محمد پسر مولوى و یا به دست جمعى از متعصبین قونیه كه علاءالدین نیز یكى از ایشان بود مقتول شد. قبر وى یا نزد قبر بهاءالدین ولد پدر ملاى رومى یا در مدرسه‏ى ملاى رومى نزد قبر امیر بدرالدین بانى مدرسه است. از آثار وى: «مقامات»، «پندنامه». شمس جامه‏ى بازرگان مى‏پوشید و در شهرى كه وارد مى‏شد مانند بازرگانان در كاروانسرا منزل مى‏كرد و قفل بزرگى بر در حجره‏ى خود مى‏زد، چنانچه گویى كالاى گرانبهائى در اندرون آن است و حال آن كه آنجا حصیر پاره‏اى بیش نبود. روزگار خود را به ریاضت و جهانگردى مى‏گذاشت گاهى در یكى از شهرهاى به مكتبدارى مى‏پرداخت و زمانى دیگر شلوار بند مى‏بافت و از درآمد آن زندگى مى‏كرد.[1] (بخش 1) تبریزى، محمد بن على بن ملك داد ملقب به شمس‏الدین عارف معروف (و. تبریز 582 ه.ق.؟- ف. پس از 645 ه.ق.). خاندان وى از مردم تبریز بودند. شمس ابتدا مرید شیخ ابوبكر زنبیل باف (یا سله باف) تبریزى بود. شمس به گفته خود جمله ولایتها از او یافته، لیكن مرتبه شمس بدانجا رسید كه به پیر خود قانع نبود و در طلب اكمل سفرى شد، و در اقطار مختلف به سیاحت پرداخت و به خدمت از ابدال و اقطاب رسید. بعضى او را از تربیت یافتگان بابا كمال خجندى نوشته‏اند. وى در ضمن سیر و سلوك گاهى مكتب دارى مى‏كرد و اجرت نمى‏گرفت. چهارده ماه در شهر حلب در حجره مدرسه‏اى به ریاضت مشغول بود و پیوسته نمد سیاه مى‏پوشید. وقتى در اثناى سیاحت به بغداد رسید و شیخ اوحدالدین كرمانى- كه شیخ یكى از خانقاه‏هاى بغداد بود و عشق زیبا چهرگان را اصل مسلك خود قرار داده بود و آن را وسیله نیل به جمال و كمال مطلق مى‏شمرد، دیدار كرد، پرسید كه «در چیستى؟» گفت: «ماه را در آب طشت مى‏بینم» فرمود كه «اگر در گردن دنبل ندارى، چرا در آسمان نمى‏بینى؟» مراد اوحدالدین آن بود كه جمال مطلق را در مظهر انسانى كه لطیف است مى‏جویم، و شمس‏الدین بر وى آشكار كرد كه اگر از غرض شهوانى عارى باشى همه عالم مظهر جمال كلى است، و او را در همه و بیرون از مظاهر توانى دید. اوحدالدین به رغبت تمام گفت كه بعدالیوم میخواهم در بندگیت باشم، گفت به صحبت ما طاقت نیارى. شیخ به جد گرفت، فرمود به شرطى كه على ملأالناس در میان بازار بغداد با من نبیذ بنوشى گفت: نتوانم. گفت: براى من نبیذ خاص توانى آورد؟ گتف: نتوانم. گفت: وقتى من نوش مى‏كنم با من توانى مصاحبت كردن؟ گفت نه نتوانم. شمس‏الدین بانگى بزد كه «از پیش مردان دور شو!» از این حكایت و روایات دیگر بر مى‏آید كه شمس‏الدین به حدود ظاهر بى‏اعتنا و به رسوم پشت پا زده بود و غرض وى از این سخنان آزمایش اوحدالدین بود. روزى در خانقاه نصرةالدین وزیر اجلاس عظیم بود و بزرگى را به شیخى تنزیل مى‏كردند و شیوخ و علما و امرا و حكما حاضر بودند و هر یكى در انواع علوم و حكم و فنون كلمات مى‏گفتند و بحثها مى‏كردند مگر شمس‏الدین در كنجى مراقب گشته بود، ناگاه برخاست و از سر غیرت بانگى بر ایشان زد كه تا كى از این حدیثها مینازید؟ یكى در میان شما از حدثتى قلبى عن ربى خبرى نگویید. این سخنان كه مى گویید از حدیث و تفسیر و حكمت و غیره سخنان مردم آن زمان است كه هر یكى در عهدى به مسند مردى نشسته بودند و از درد حالات خود معانى مى‏گفتند، و چون مردان این عهد شمایید. اسرار و سخنان شما كو؟ شمس بامداد روز شنبه 26 جمادى‏الآخر سال 642 ه.ق. به قونیه رسید. درباره برخورد مولوى بدو روایات مختلف است. (مولوى). به هر حال مولوى مجذوب او گردید و از سر مجلس درس و بحث و وعظ درگذشت. یاران مولانا و مردم قونیه قصد شمس كردند و او را ساحر خواندند. شمس رنجیده خاطر گشت، سر خویش گرفت و برفت. (21 شوال 643 ه.ق.). مولانا به طلب شمس به قدم جد ایستاد ولى اثرى پیدا نشده در آخر خبر یافت كه وى در دمشق (شام) است، نامه و پیام (به صورت غزلهاى لطیف) متواتر كرد و پیك در پیك پیوست. عاقبت دل شمس نرم شد. یاران مولانا نیز در اعتذار درآمدند و مولانا عذرشان بپذیرفت و فرزند خود سلطان ولد را به طلب شمس روانه دمشق كرد تا در دمشق شمس را دریافت و ره آوردى كه به امر پدر از نقود با خود آورده بود نثار قدم وى كرد و پیامها بگزارد. شمس خواهش مولانا بپذیرفت و عازم قونیه گردید (سال 644 ه ق.) سلطان ولد بندگیها نمود و پیش از یك ماه از سر صدق و نیاز پیاده در ركاب شمس راه مى‏سپرد تا به قونیه رسید و خاطر مولانا شكفته گردید و چندى با او صحبت داشت. باز مردم قونیه و مریدان به خشم درآمدند و بدگویى شمس آغاز كردند. مولانا را دیوانه و شمس را جادو خواندند. فقیهان و عوام قونیه بشوریدند. از این رو شمس دل از قونیه بركند و مولانا دو سال در طلب شمس بود و دوباره به دمشق سفر كرد. ولى اثرى از او پیدا نشد و انجام كارش پیدا نیست. سال غیتبش را 645 ه ق. دانسته‏اند. از آثار اوست: كتابى به نام «مقالات» (مجموع آنچه كه شمس در مجالس بیان كرده و سؤال و جوابهایى كه میانه او و مولانا یا مریدان و منكران رد و بدل شده) (نسخه آن در كتابخانه قونیه محفوظ است)، «ده فصل» از معارف و لطایف اقوال وى كه افلاكى در مناقب‏العارفین نقل كرده است. این هر دو یادداشتهایى است كه مریدان از سخنان شمس فراهم و تدوین كرده‏اند (فروزانفر. مولانا جلال‏الدین محمد ص 99 -53)
تبلیغات در راسخون
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
شایعه در یک کلیک؛ بازنشر اخبار، خطرات شایعه‌پراکنی و لزوم تبیین در فضای مجازی
شایعه در یک کلیک؛ بازنشر اخبار، خطرات شایعه‌پراکنی و لزوم تبیین در فضای مجازی
خاطره تلخ دختر شهید طهرانی مقدم از اولین نامه‌ای که به پدرش نوشت‏
play_arrow
خاطره تلخ دختر شهید طهرانی مقدم از اولین نامه‌ای که به پدرش نوشت‏
افزایش مشکلات مردم غزه همزمان با فصل سرما
play_arrow
افزایش مشکلات مردم غزه همزمان با فصل سرما
تشریح اهداف برگزاری اولین سالگرد شهادت رهبر شهید
play_arrow
تشریح اهداف برگزاری اولین سالگرد شهادت رهبر شهید
تصاویر دیده‌نشده از رزمایش موشکی سپاه در سال ۱۳۸۳
play_arrow
تصاویر دیده‌نشده از رزمایش موشکی سپاه در سال ۱۳۸۳
بدون محدودیت جغرافیایی که می‌گوییم این‌گونه است...
play_arrow
بدون محدودیت جغرافیایی که می‌گوییم این‌گونه است...
پهپاد ایرانی چطور بالای سر «ناو روح» آمریکا رفت؟
play_arrow
پهپاد ایرانی چطور بالای سر «ناو روح» آمریکا رفت؟
انهدام و رهگیری یک فروند پهپاد MQ1 در آسمان جزیره قشم
play_arrow
انهدام و رهگیری یک فروند پهپاد MQ1 در آسمان جزیره قشم
هشدار ایران در شورای امنیت به آمریکا و متحدانش
play_arrow
هشدار ایران در شورای امنیت به آمریکا و متحدانش
مادری که بعد از ۱۸ سال فرزندش را پیدا کرد!
play_arrow
مادری که بعد از ۱۸ سال فرزندش را پیدا کرد!
گوشه‌هایی از عزاداری شام شهادت حضرت فاطمه(س) در زینبیه
play_arrow
گوشه‌هایی از عزاداری شام شهادت حضرت فاطمه(س) در زینبیه
دبیر: حسن یزدانی جزو بی‌نظیرهای تاریخ کشتی دنیاست
play_arrow
دبیر: حسن یزدانی جزو بی‌نظیرهای تاریخ کشتی دنیاست
بهترین کشتی‌گیر حال حاضر دنیا از نظر علیرضا دبیر
play_arrow
بهترین کشتی‌گیر حال حاضر دنیا از نظر علیرضا دبیر
نماهنگ/ "زدیم دوباره می‌زنیم" با نوای مهدی رسولی
play_arrow
نماهنگ/ "زدیم دوباره می‌زنیم" با نوای مهدی رسولی
اظهارات قالیباف درباره شرایط توافق با آمریکا
play_arrow
اظهارات قالیباف درباره شرایط توافق با آمریکا